تحریم OFAC چیست و چه اثری بر کسبوکارهای ایرانی دارد؟
اگر چند سال قبل درباره OFAC صحبت میکردیم، بسیاری از کسبوکارهای ایرانی تصور میکردند این موضوع فقط برای بانکها، شرکتهای بینالمللی یا فعالان تجارت خارجی اهمیت دارد. اما امروز شرایط متفاوت شده است.
در خرداد ۱۴۰۵، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) چهار صرافی بزرگ ایرانی شامل نوبیتکس، والکس، بیتپین و رمزینکس را در فهرست تحریمهای خود قرار داد. این اتفاق باعث شد دوباره توجه بسیاری از فعالان حوزه فناوری، فینتک، رمزارز و تجارت الکترونیکی به آثار عملی تحریمهای OFAC جلب شود.
برای بسیاری از مدیران کسبوکارها سؤال اصلی این نیست که OFAC چیست؛ بلکه این است که این تحریمها چه اثری بر فعالیت روزمره شرکت آنها خواهد داشت.
OFAC چیست؟
OFAC مخفف Office of Foreign Assets Control و یکی از نهادهای زیرمجموعه وزارت خزانهداری آمریکا است.
این نهاد مسئول اجرای بخش مهمی از تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه اشخاص، شرکتها، کشورها و نهادهای مختلف در سراسر جهان است.
زمانی که نام یک شخص یا شرکت در فهرست تحریمهای OFAC قرار میگیرد، همکاری بسیاری از شرکتها و مؤسسات مالی بینالمللی با آن شخص یا شرکت با محدودیت یا ممنوعیت مواجه میشود.
چرا OFAC برای کسبوکارهای ایرانی اهمیت دارد؟
بسیاری از کسبوکارهای ایرانی تصور میکنند چون در داخل ایران فعالیت میکنند، تحریمهای OFAC تأثیری بر آنها ندارد.
در عمل چنین نیست.
امروزه تقریباً همه شرکتها به نوعی از زیرساختهای خارجی استفاده میکنند:
- سرویسهای ابری
- خدمات میزبانی
- درگاههای پرداخت بینالمللی
- ابزارهای تحلیل داده
- سرویسهای ایمیل
- پلتفرمهای تبلیغاتی
- شبکههای اجتماعی
- ارائهدهندگان API
- صرافیهای خارجی
- استیبلکوینها و کیف پولهای رمزارزی
هرچه وابستگی یک کسبوکار به این خدمات بیشتر باشد، ریسک مواجهه با محدودیتهای ناشی از تحریم نیز افزایش پیدا میکند.
تحریم اخیر صرافیهای ایرانی چه پیامی داشت؟
صرفنظر از دیدگاههای سیاسی، تحریم اخیر چند پیام مهم برای فعالان اقتصادی داشت.
نخست اینکه حوزه رمزارز و فناوری مالی به شکل جدی زیر ذرهبین نهادهای تحریمی قرار گرفته است.
دوم اینکه حتی شرکتهایی که سالها فعالیت گسترده داشتهاند نیز ممکن است در معرض محدودیتهای جدید قرار بگیرند.
سوم اینکه مدیران کسبوکارها باید موضوع مدیریت ریسک تحریم را به عنوان یک موضوع عملیاتی و حقوقی جدیتر از گذشته دنبال کنند.
مهمترین ریسکهای OFAC برای شرکتهای ایرانی
۱. قطع دسترسی به خدمات خارجی
گاهی یک شرکت سالها از یک سرویس خارجی استفاده میکند اما با تغییر سیاستهای تحریمی، دسترسی آن محدود یا مسدود میشود.
این موضوع میتواند از یک سرویس ساده نرمافزاری تا زیرساختهای حیاتی شرکت را تحت تأثیر قرار دهد.
۲. مسدود شدن داراییهای دیجیتال
فعالان حوزه رمزارز با این ریسک آشنا هستند.
در برخی موارد ممکن است داراییها، کیف پولها یا حسابهای کاربری به دلیل سیاستهای تحریمی محدود شوند.
۳. محدود شدن همکاریهای بینالمللی
بسیاری از شرکتهای خارجی برای جلوگیری از ریسکهای حقوقی ناشی از تحریم، از همکاری با شرکتهای ایرانی خودداری میکنند.
۴. افزایش هزینههای عملیاتی
گاهی شرکت مجبور میشود برای جایگزینی سرویسهای خارجی، تغییر ساختار پرداختها یا استفاده از راهکارهای جایگزین هزینههای بیشتری پرداخت کند.
۵. ریسک برای کسبوکارهای فینتک و رمزارزی
این ریسک برای صرافیهای ارز دیجیتال، پلتفرمهای طلا، شرکتهای پرداخت و کسبوکارهای مالی معمولاً بیشتر از سایر شرکتها است.
آیا فقط صرافیها باید نگران OFAC باشند؟
خیر.
اشتباه رایجی است که تصور کنیم OFAC فقط موضوع صرافیها و فعالان رمزارز است.
در عمل بسیاری از کسبوکارهای فناوریمحور، استارتاپها، مارکتپلیسها، شرکتهای نرمافزاری و حتی فروشگاههای اینترنتی نیز ممکن است به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر این محدودیتها قرار بگیرند.
هر کسبوکاری که از زیرساخت خارجی استفاده میکند باید ارزیابی کند در صورت تغییر شرایط تحریمی چه میزان آسیبپذیر خواهد بود.
مدیران شرکتها چه اقداماتی باید انجام دهند؟
تجربه نشان میدهد بهترین رویکرد، مدیریت ریسک است نه نادیده گرفتن آن.
برخی اقدامات مهم عبارتاند از:
- شناسایی وابستگیهای خارجی شرکت
- بررسی ریسکهای قراردادی
- ارزیابی تأمینکنندگان خارجی
- پیشبینی راهکارهای جایگزین
- بررسی آثار تحریم در قراردادهای تجاری
- بازنگری فرآیندهای مالی و پرداخت
- تدوین برنامه واکنش به بحران
کسبوکارهایی که از قبل برای این سناریوها برنامهریزی کردهاند معمولاً آسیب کمتری میبینند.
چرا این موضوع برای مدیران حقوقی و مدیران عامل اهمیت دارد؟
در بسیاری از شرکتها موضوع تحریم صرفاً یک مسئله سیاسی تلقی میشود، در حالی که آثار آن مستقیماً بر قراردادها، عملیات، درآمد، زیرساخت فنی و روابط تجاری شرکت اثر میگذارد.
به همین دلیل مدیریت ریسکهای ناشی از تحریم باید بخشی از برنامه حقوقی و تجاری شرکت باشد.
تحریمهای OFAC موضوع جدیدی نیستند، اما تحریم اخیر برخی از بزرگترین بازیگران صنعت رمزارز ایران نشان داد که این موضوع همچنان برای کسبوکارهای ایرانی اهمیت عملی دارد. صرفنظر از نوع فعالیت شرکت، هر کسبوکاری که به زیرساختها یا شرکای خارجی وابسته است باید آثار احتمالی این محدودیتها را شناسایی و برای مدیریت آن برنامهریزی کند.